Telefon : (232) 323 03 03 - 323 40 50

Çocuklar ve Gençler Neden ve Nasıl Sigara İçmeye Başlar?

Sosyal, psikolojik ve genetik faktörlerin bileşimi sonucu sigara alışkanlığı, daha çok çocukluk ve gençlik yıllarında ortaya çıkmaktadır. Çocuklar erken yaşlarda sigaranın varlığından haberdar olmaktadır. Çocukların dörtte üçü, ebeveynleri sigara içsin veya içmesin 5 yaşlarına geldiklerinde sigarayı öğrenmektedir. 11 yaşındaki çocukların üçte biri, 16 yaşındaki çocukların üçte ikisinin sigarayı denemiş oldukları saptanmıştır. Yapılan araştırmalara göre 11 yaş civarındaki çocuklarda sigara içme oranı düşükken, yaş arttıkça bu oran ciddi bir şekilde artmaya başlamakta ve 12-15 yaş arası sigara içenlerin oranı, %10-11’lere ulaşmaktadır. Sigara içen erkek çocukların sayılarının daha fazla olduğu, erkeklerin kızlara oranla daha erken yaşta sigaraya başladıkları gözlenmiştir. Kişinin tütün içmesini kolaylaştıran çeşitli faktörlerin bilinmesi sigara içmenin psikolojisini anlamamızı kolaylaştıracaktır. Bu faktörlerin belli başlılarını aile, okul, sosyal yaşam, önemli günler ve olaylar diye sıralayabiliriz.
Aile; kişinin çocukluğundan toplumda bir birey olmasına kadar en etkin çevredir. Aile içerisinde yaşanan olumlu veya olumsuz süreçler çocuğun bilinçaltının derinliklerine çökerek daha sonra farklı biçimlerde veya değişik görüntülerle ortaya çıkabilir. Sigara bu konuda en elverişli sembollerden biridir. Ailedeki ebeveynlerin sigara içtiklerini görerek büyüyen çocuk, sigarayı hayatın ayrılmaz bir parçası sanma durumundadır. Artık sigarayı tanımıştır ve tek bilinmez onun içiminin nasıl bir şey olduğudur. Doğal olarak da büyüklerinden gördüklerini yapmaya yeltenecektir. Büyüklerin bu taklitlere izin vermemesine ve tepki göstermesine bir anlam veremeyecek hatta bu davranışın büyüklere has olduğunu ve büyüyünce bu davranışta bulunabileceğini düşünecektir. Çeşitli yasaklar ve öğütler çocuğun sigara içme eğilimini bir süre erteleyebilir ama bilinçdışındaki sigara içme arzusu çoktan yerini almıştır bile… Elverişli bir durum olduğunda bu etki çocuğu sigara içmeye zorlayacaktır. Model alma sürecinde kız çocuklarını daha çok annesinin, erkek çocuklarını ise baba, dayı, amca gibi sevdikleri ve saydıkları ebeveynlerinin sigara içmesi etkileyecektir. Çocuklarının yanında sigara tüttürüp, sonra da çocuklarına sigaranın kötülüklerini anlatan ve öğütler veren büyüklere karşı çocuğun da güveni kalmayacaktır. Hatta çocuk bu güvensizliğinin intikamını uygun şartlarda sigara içerek gösterebilecektir. Bu nedenle çocuğun sigaraya alışmaması için, büyüklerin en önemli yapacağı şey öğüt vermekten çok örnek olmaktır.
Okul; çocuğun ailesinden sonraki hayatında en içten bağlandığı çevredir. Çocuğun gözünde artık örnek insan öğretmenidir. Yine gereksiz korkutma, cezalar ve öğütler verip öğrencilerinin karşısında sigara içen bir öğretmen çocuğun bilinçdışına sigara içme arzusunu yer ettirir. Çocuklarımızın en çok model aldıklarından birisi ve hepimiz için değerleri ölçülemeyecek bir meslek grubundan olan öğretmenlerimizin de davranışlarıyla örnek olmaları çok önemlidir.

Gençlik çağlarında sigaraya başlama nedenleri arasında; arkadaşlara uymak, dışlanmaktan çekinmek, cool görünmek, bağımsızlık arayışı, özenme, eğitim yıllarında yaşanan stres (özellikle üniversite çağı), öğretmenlerin sigara içmeleri, sigara içen modeller (gençlik, moda ve erkek dergileri), sigara şirketlerinin reklamları (ağızlarında sigara bulunan kovboy resimleri ve filmleri, şık ve zengin ortamlarda sigara içilmesi…), doktorların sigara içmeleri, sigara içen kişiler üzerinde çok olumsuz etki yapmakta, kişiye sigara içmek için kendince bir neden bulma hakkı tanımaktadır. Ayrıca ergenlik dönemiyle gelen büyük ruhsal ve fiziksel değişiklik ile ergen çeşitli dürtü ve arzularına gem vurmakta zorluk çeker. Hayat uçlarda gidip gelir, ebeveynler beğenilmez, başkaldırılar yaşanır, hayat siyah-beyazdır, isteklerin hemen doyum bulması gerekmektedir. Bir yandan da yeni bir çevre ve toplum karşısına çıkmaktadır. Artık çocukluğunu geride bırakıp toplum içinde de kendisini göstermesi gerekmektedir. Toplumda kendisini göstermesinin en önemli aracı da çoğunlukla bilinçdışında yer etmiş olan sigaradır. Ayrıca ergenin özendiği arkadaş ortamında yer alması için ister istemez yine en kolay araç sigara olacaktır. Sigara içmeyi, çevrenin baskılarına bir tür karşı koyma, bağımsızlık, özgürlük simgesi olarak görürler ve kısa zamanda sigara bağımlısı olurlar.

 

Gencin yaşadığı önemli günler ve olaylar da; sigaraya başlamada önemlidir. Çeşitli mutluluklar, sevinçler, başarılar veya kayıplar, üzüntüler, başarısızlıklar, acılar karşısında kişi sigaraya çok duyarlı olabilir. Olumlu olayların etkisini artırmak ve devamını sağlamak veya olumsuz olayların etkilerini azaltmak için kolay bir araç olarak sigaradan yarar beklenir.

 

Başka bir teori ise; sigara içmenin özellikle düşük derecede benlik kontrolü olan kişilik yapısına sahip bireylerin heyecan ve yenilik arayışı içinde ortaya çıkardıkları bir davranış olduğunu ileri sürer.
En başta sorduğumuz,“çocuklar ve gençler neden ve nasıl sigara içmeye başlar?” şeklindeki yanıtı güç olan bir soru yukarıda değişik yönleriyle açıklanmaya çalışılmıştır. Ancak sadece bunları bilmek bu sorunu aşmamız için yetmemektedir. Aile içindeki büyüklerin tutumu, sağlık personellerinin bu konuya duyarlılığı, sigara endüstrisinin politikaları, medyanın bu konuya yaklaşımının ciddi bir şekilde değerlendirilip, gerekli önlemlerin alınması da sigarayla savaşta en etkin yollardan bazıları olarak sayılabilir.
Neler Yapılabilir?

• Öncelikle anne-babaların ve diğer aile bireylerinin çocuklara, sözleriyle oldukları kadar davranışlarıyla da örnek olmaları ve sigara içmemeleri gerekir ki, çocuklarımızı bu zararlı alışkanlıktan koruyabilelim.
• Çocukların devam ettiği kreş, yuva ve okul ortamlarının sigarasız olması kadar yakın çevrelerinin de sigaradan arındırılmış olmaları gerekmektedir. Bu konuda toplumda duyarlılık oluşturma, toplumun ve eğitim kurumlarında çalışanların eğitimi, doğru uygulamaları ödüllendirme ve yanlış uygulamalarda cezalandırma gibi pek çok çalışma başlatılabilir. 
• Okullarda öğretmenlerin sağlıklı davranışları benimsemeleri çocukları olumlu olarak etkileyecektir. 
• Ev ortamının yanı sıra otomobilde sigara kullanılmasına izin verilmemelidir. Otomobilin hava hacmi küçük olup, sigara dumanından pasif etkilenme (pasif içicilik) çok daha yoğun yaşanmaktadır. 
• Sadece aile değil, çocukların örnek olarak alacakları bireylerin de sigara kullanmamaları gerekmektedir. Bu kişilere sigara ile ilgili sağlık konuları ve sigara kullanmalarının pek çok çocuğun sigaraya başlamasına neden olabileceği anlatılmalıdır. Çocukların örnek alabilecekleri kişilerin sağlıklı davranışları sergilemeleri istenmelidir.

 

Çocuklarımız bizim için çok değerlidir. Lütfen çocuklarımıza, dumansız bir yaşam sağlamalarında doğru davranışlarımızla örnek olalım…

 

PSİKOLOG HÜLYA SOYDAN

Hemen Ara
Yol Tarifi Al